Robbin

Waarom helpt praten soms niet genoeg?

Je kunt soms heel goed begrijpen waar je klachten vandaan komen. Je weet misschien precies wat er in je jeugd is gebeurd, welke ervaringen je hebben gevormd en waarom je in bepaalde situaties reageert zoals je reageert. Misschien heb je hier al veel over gepraat met mensen om je heen of zelfs al met een psycholoog. En toch merk je dat bepaalde gevoelens, gedachten of patronen steeds terugkomen. Je weet rationeel dat je nu veilig bent, maar voelt nog steeds spanning. Je begrijpt waar je onzekerheid vandaan komt, maar wordt in bepaalde situaties toch weer overspoeld door twijfel. Of je weet dat je niet alles onder controle hoeft te hebben, terwijl het loslaten van die controle ontzettend moeilijk blijft. Hoe kan het dat je iets zo goed kunt begrijpen en het toch niet lukt om het te veranderen?

Begrijpen is niet hetzelfde als veranderen

Praten kan ontzettend waardevol zijn. Door woorden te geven aan wat je bezighoudt, ontstaat vaak meer inzicht in jezelf. Je ontdekt verbanden en krijgt beter zicht op de manier waarop je gedachten, gevoelens en gedrag met elkaar samenhangen. Dat inzicht kan een belangrijke eerste stap zijn.

Toch is begrijpen niet altijd voldoende. Psychologische klachten bestaan namelijk niet alleen uit gedachten. Ook emoties, lichamelijke reacties en automatische gedragspatronen spelen een belangrijke rol. Je kunt bijvoorbeeld heel goed weten dat je partner van je houdt en dat je niet bang hoeft te zijn dat hij/zij je zomaar verlaat. Maar wanneer hij/zij een keer anders reageert dan je gewend bent, kan er toch direct onzekerheid ontstaan. Je lichaam spant zich aan, je gaat piekeren of je zoekt bevestiging. Je hoofd weet dat er waarschijnlijk niets aan de hand is, maar je gevoel lijkt daar niet in mee te gaan.

Dat is niet vreemd. Ons brein leert namelijk niet alleen door wat we begrijpen, maar vooral ook door wat we ervaren.

Sommige ervaringen worden diep opgeslagen

Wanneer je iets ingrijpends meemaakt, wordt die ervaring niet alleen opgeslagen als een verhaal dat je je later kunt herinneren. Ook de emoties, lichamelijke sensaties en overtuigingen die bij die ervaring horen kunnen onderdeel worden van hoe je systeem reageert.

Daardoor kan een situatie in het heden iets oproepen wat eigenlijk bij het verleden hoort. Een kritische opmerking kan bijvoorbeeld een sterk gevoel van afwijzing veroorzaken. Een conflict kan oude angst voor verlating wakker maken. En wanneer iemand boos op je lijkt, kun je automatisch gaan pleasen, jezelf verdedigen of juist afstand nemen.

Je kiest daar meestal niet bewust voor. Je systeem heeft ergens geleerd dat dit een manier is om jezelf te beschermen. Misschien was dat vroeger zelfs heel helpend. Maar wat je ooit nodig had om jezelf staande te houden, kan later een patroon worden waar je juist last van krijgt.

Daarom kun je weten dat iets niet nodig is en het toch blijven doen

Dat kan behoorlijk frustrerend zijn wanneer je aan jezelf werkt. Je denkt misschien: Ik weet dit toch inmiddels? Waarom reageer ik dan nog steeds zo?

Het antwoord is niet dat je te weinig inzicht hebt of dat je niet hard genoeg je best doet. Sommige patronen zijn simpelweg sterker geworden dan alleen je bewuste gedachten. Je kunt bijvoorbeeld weten dat je niet verantwoordelijk bent voor de gevoelens van anderen en toch automatisch schuld voelen wanneer iemand teleurgesteld op je reageert. Of je kunt begrijpen dat een fout maken niet betekent dat je hebt gefaald, terwijl je toch meteen streng voor jezelf wordt wanneer iets niet goed gaat.

In zulke situaties kan het helpen om niet alleen te onderzoeken waar het patroon vandaan komt, maar ook om nieuwe ervaringen op te doen. Want juist die ervaringen kunnen ervoor zorgen dat je systeem langzaam leert dat het tegenwoordig anders is.

Verandering ontstaat ook door ervaren

Stel dat je gewend bent om voortdurend rekening te houden met anderen. Je vindt het moeilijk om een grens aan te geven, omdat je bang bent dat iemand boos of teleurgesteld wordt. Alleen begrijpen waar die angst vandaan komt, is dan misschien niet genoeg. Het kan juist belangrijk zijn om stap voor stap te ervaren dat je een grens kunt stellen en dat de relatie daardoor niet meteen verdwijnt.

Hetzelfde geldt voor andere patronen. Misschien ben je gewend om bij spanning direct naar een oplossing te zoeken. Door te oefenen met het verdragen van die spanning, kun je ontdekken dat je niet ieder ongemakkelijk gevoel hoeft weg te krijgen. Of misschien zoek je steeds bevestiging wanneer je onzeker bent. Door die behoefte niet iedere keer direct te volgen, kun je ervaren dat onzekerheid ook weer kan zakken zonder dat iemand anders je eerst gerust hoeft te stellen.

Op die manier ontstaat nieuwe informatie: ik kan dit aan, ik ben nu veilig en ik hoef mezelf niet meer op dezelfde manier te beschermen als vroeger.

Wanneer kan een andere vorm van therapie helpen?

Praten blijft een belangrijk onderdeel van veel vormen van psychologische behandeling. Het kan helpen om jezelf beter te begrijpen, gevoelens onder woorden te brengen en samen te onderzoeken welke patronen een rol spelen. Maar wanneer je merkt dat je steeds hetzelfde verhaal vertelt en je reacties in het dagelijks leven nauwelijks veranderen, kan het zinvol zijn om te kijken of er meer nodig is.

Soms helpt het om meer aandacht te besteden aan wat er in je lichaam gebeurt of om te oefenen met ander gedrag. Bij traumatische ervaringen kan bijvoorbeeld EMDR worden ingezet om herinneringen te verwerken die nog steeds veel spanning oproepen. Bij bepaalde hardnekkige patronen kan het juist belangrijk zijn om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen en daadwerkelijk te oefenen met andere manieren van reageren.

Welke aanpak passend is, verschilt per persoon. Er is niet één behandeling die voor iedereen werkt.

Soms is praten het begin, niet het eindpunt

Als je merkt dat je heel goed begrijpt waarom je doet wat je doet, maar dat je er in de praktijk toch steeds tegenaan loopt, betekent dat niet dat je therapie niet werkt. Het kan simpelweg betekenen dat inzicht niet meer het enige is wat je nodig hebt.

Misschien hoef je niet nóg beter te begrijpen waarom je bang wordt, waarom je controle wilt houden of waarom je zo streng bent voor jezelf. Misschien mag je vooral gaan ervaren dat het ook anders kan.

Praten kan zeker ontzettend waardevol zijn. Het geeft woorden aan wat er gebeurt en kan je helpen begrijpen waar bepaalde patronen vandaan komen. Maar verandering ontstaat soms pas wanneer wat je met je hoofd begrijpt, ook langzaam wordt ervaren door de rest van je systeem.

Herken je dit en wil je onderzoeken wat jou kan helpen? Neem gerust contact op.